ÇELİK HALAT NEDİR ?
Halatı, genel bir ifade ile "çalışan bir makina parçasıdır" şeklinde tanımlamak mümkündür.
Bu tanımlamada temel elemanları;
- Demetleri meydana getiren teller,
- Bir öz etrafında helisel olarak sarılmış demetler
- Halatın merkezinde, demetlere destek görevini yapan öz
şeklinde ifade edilmektedir.
Teller, demetler ve özler değişik kompozisyonlarda (yapılarda) örülerek değişik halat çeşitleri meydana getirilir.
ÇELİK HALAT ÇAPI ÖLÇÜMÜ
Halat Çapı, Halat dış tel ve demetlerini çevreleyen ve tüm halat kesitini içine alan çeberin çapıder. Halat çapı ölçümünde ölçü cihazı çenelerinin mutlaka en dış iki demete teması gerekli olup, genelde birbirine dik iki ölçüm, birbirinden en az 1m mesafedeki iki noktada yapılır ve bu dört ölçümün ortalamalarının toleranslar dahilinde olması istenir. Standartlarda, anlaşmazlık halinde halat çapının belli bir gergi altında ölçülmesi de öngörülmüştür. Bölünemeyen sayıda demete sahip olan halatlarda, ölçülen bu halat çapları genellikle belli oranlarda arttırılır.
MAKARA TAMBUR VE HALAT İLİŞKİLERİ
Makara ve tambur çapları ile bunlar üzerindeki yivlerin çap ve diğer özellikleri, halat ömrü üzerinde çok büyük etkiye sahiptir. Yiv aşınması, çapı ve genişliği ölçümlerinde genelde yiv çakıları kullanılabilir. Tambur ve makaraların, mümkün olduğunca sert malzemeden yapılması halat ömrü açısından faydalıdır. Eğer yivlerin gerekenden geniş ve halat temas açısında fazla ise halatta ovalleşme, gerekenden dar ve az ise bu durumda da tel ve demetlerin sıkışması ve tellerin kaymalarının önlenmesi söz konusudur. Her iki durumda halat ömrü açısından sakıncalıdır. Genelde halat yiv temas açısı 135° - 150° arasında olmalıdır.
ÇELİK HALATLARIN YAĞLANMASI
Çelik halatlar, galvanizli halatlar dışında, genelde imalat esnasında yağlanmakla birlikte, imalat sırasındaki bu yağlama halatların çalışma koşullarında uzun süre korunmaları için yeterli değildir. Yağlama, oksitlenme ve diğer korozif atmosferlere karşı koruyucu özellikler sağlaması yanında, tel ve demetlerin birbiri üzerinde düzgün olarak kaymaları içinde gereklidir.
ÇELİK HALATLARIN AÇILMASI
Çelik halatlar, genelde makaraya sarılı veya kangal şeklinde teslim edilmekte olup kullanım veya aktarma amacı ile halat açılması sırasında, tedbirlere uyulması gerekmektedir. Halat açılması sırasında meydana gelen aşırı halkalanmalar, daha sonraki işlemlerde "burulma ve kuş kafesi" gibi değişik yapılarda istenmeyen "kalıcı hatalar" neden olurlar. Gamlaşan halatların tamiri mümkün değildir ve bu durum haltların devre dışı kalmalarına neden olur. Bu tür kullanım hatalarından dolayı meydana gelen halat hasarlanmaları sonucunda imalatçının kusuru olmaz.
ÇELİK HALAT KALİTE SERTİFİKALARI
Kalite sertifikaları çelik halatların önemli tüm özelliklerini göstermektedir. Kalite sertifikalarında belirtilen kopma yükleri haltın bu kataloglarda belirtilen uygun çalışma koşulları için geçerlidir. Hatalı kullanım halat yük kaldırma kapasitesini düşüreceği ve hatta halatın kopmasına neden olabileceği dikkate alınmalıdır. Kalite sertifikasında beyan olunan özellikler, yeni (kullanılmamış) halata ait imalatçı tarafından garanti edilen özellikler olup, halatın kullanılmasıyla birlikte bu özellikler değişmekte ve garanti edilebilir olma özelliğini kaybetkmektedir.
ÇELİK HALAT SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Standartlar incelendiğinde gerek halat kompozisyonlarının gerekse çap dağılımlarının çok geniş olduğu ancak bazı düzenlemelerle bu çeşitlenmede pek çok basitleştirmeler yapılabileceği görülebilecektir. Çok titiz spesifikasyon gereksinimleri genellikle zor çalışma koşullar, hayatı risk olasılığı,gelişmiş ve pahalı makina gruplarının kullanıldığı durumlarda ortaya çıkmaktadır. Çelik halatların, kopma yükü, ezilme ve çarpmalara direnci esnekliği ve eğilme yorulma direnci tel mukavemet değerlerine bağlı olarak değişmektedir. Çelik halat kompozisyonları da aşınma ve çarpmalara karşı direnç, eğilme, yorulma direncine göre değişmektedir. Ekonomik halat ömrü ve kullanım şartları dikkate alınırken bu özellikler de dikkate alınmalıdır.
ÇELİK HALAT HASARLANMALARI TEŞHİS REHBERİ
İmal edilen halat ne kadar kaliteli olursa olsun halat ömrü:
- Yeni halatın özellikleri
- Halatın temasta olduğu aksamlar
- Halatın kullanan operatör gibi hususlara bağldır.
Başlangıçtaki halat özelliklerini tespit etmek mümkün, halatın temasta bulunduğu aksamları kontrol etmek de belli bir dikkat ve beceri sonrası olası, ancak operatör faktörü, bu faktörler arasında kontrolü en zor olanıdır.
Yukarıdaki etkenlerin yanında halatların servisten alınmasına neden olan ve en çok rastlanan olaylar aşağıdaki gibidir.
- Uygun olmayan halat kompozisyonu, çapı ve kalitesi,
- Halatların aşındırıcı engeller üzerinde çalıştırılmaları ve keskin köşeli yüklerin halata doğrudan temas ettirilerek kaldırılmaları.
- Halatların uygun bir şekilde yağlanmamaları,
- Halatların uygun olmayan boyutlardaki tambur ve makaralar üzerinde çalışması,
- Halatların tambur üzerinde üst üste veya çaprazlama sarılmaları,
- Halatların hizalanmamış tambur ve makaralarda çalıştırılmaları,
- Halatların uygun olmayan yivli tambur ve makaralarda çalıştırılmaları; makara flanşlarının kırık olması
- Halatların makaradan dışarı atlaması
- Halatların nem ve asitlerle teması; yüksek sıcaklığa maruz kalması
- Halatlarda uygun olmayan bağlantı parçaları kullanılması
- Halatların ters dönmelerine müsaade edilmesi; halatların gam yapması
- Uygun olmayan koşullarla halatların aşırı yükle yüklenmeleri
- Demetler ve teller arasına giren aşındırıcı partiküllerle halatların zedelenmesidir.
Bir halatı incelerken aşağıdaki hususların da mutlaka dikkate alınması gereklidir.
- Halat çapında küçülme
- İç ve dış aşınmalar
- Halatların adımı
- Tel ve demetlerdeki darbe izleri
- Kazıma izleri
- Korozyon
- Kırılmış teller ve bunların kırılış şekilleri
Yukarıdaki Hususlar çok iyi bir şekilde gözlenmeli ve bu hususta tecrübeye büyük önem verilmelidir. İncelemede mümkünse halatın takip ettiği yol sonuna kadar izlenmeli ve uygun olmayan hususlar tek tek ortadan kaldırılmalıdır. Dikkatli ve bilinçli bir göz, herhangi bir hatanın nedenini bulmakta güçlük çekmeyecektir.
NASIL SİPARİŞ VERECEKSİNİZ ?
Gereksiz zaman kaybının ve yanlış anlaşılmaların önlenmesi amacı ile sipariş bilgilerinin mümkün olduğunca tam ve doğru olarak verilmesinde yarar vardır. Bu amaçla sipariş verilirken:
- Varsa mutlaka ilgili standardın bildirilmesi.
- Hiçbir standart ve teknik bilgi yoksa veya kullanılan mevcut halat uygun değilse mutlaka firmamız yetkili elemanları ile temasa geçilerek bu konuda gerekli teknik bilgi ve deneyimden istifade edilmelidir.
